Dalili za Menopause: Fahamu Mabadiliko Yanayompata Mwanamke

Menopause (ukomo wa hedhi) ni hatua ya kawaida katika maisha ya mwanamke ambapo hedhi huacha kabisa kutokana na kupungua kwa shughuli za ovari na mabadiliko ya homoni. Kwa wanawake wengi, hutokea kati ya umri wa miaka 45 hadi 55. Menopause yenyewe hutambuliwa baada ya mwanamke kutokuwa na hedhi kwa miezi 12 mfululizo, bila sababu nyingine ya kitabibu. (World Health Organization)

Kabla ya menopause kufika kabisa, mwanamke hupitia kipindi kinachoitwa perimenopause, ambapo mabadiliko ya hedhi na dalili nyingine zinaweza kuanza taratibu.

Dalili za mwanzo za menopause

Dalili hutofautiana kutoka kwa mwanamke mmoja hadi mwingine. Baadhi hupata dalili chache, wakati wengine hupata dalili zinazoweza kuathiri maisha ya kila siku. (World Health Organization)

1. Hedhi kubadilika

Hii ni mojawapo ya dalili za kwanza za perimenopause.

Mwanamke anaweza kuona:

• Hedhi kuja mapema kuliko kawaida
• Hedhi kuchelewa
• Kutokupata hedhi mwezi fulani
• Damu kuwa nyingi au kidogo kuliko kawaida
• Urefu wa siku za hedhi kubadilika

Hatimaye hedhi huacha kabisa. (nhs.uk)

2. Kuhisi joto ghafla mwilini

Mwanamke anaweza kuhisi joto kali ghafla, hasa usoni, shingoni na kifuani.

Anaweza pia:

• Kutokwa na jasho
• Kuhisi mapigo ya moyo
• Kuhisi wasiwasi
• Kuhisi kizunguzungu

Hali hii huitwa hot flushes na inaweza kutokea mchana au usiku. (World Health Organization)

3. Kutokwa jasho usiku

Mwanamke anaweza kuamka akiwa ametokwa na jasho nyingi hata kama chumba si cha joto.

Hali hii inaweza kuvuruga usingizi na kumfanya mtu ajisikie amechoka siku inayofuata.

4. Matatizo ya usingizi

Baadhi ya wanawake hupata:

• Ugumu wa kupata usingizi
• Kuamka mara kwa mara usiku
• Kuamka mapema
• Usingizi usio na ubora

Kutokwa jasho usiku na mabadiliko ya homoni vinaweza kuchangia matatizo haya. (nhs.uk)

5. Mabadiliko ya hisia

Mabadiliko ya homoni yanaweza kuambatana na:

• Kukasirika haraka
• Kubadilika kwa hisia
• Wasiwasi
• Huzuni au hali ya chini ya moyo
• Msongo wa mawazo

Si kila mabadiliko ya hisia yanatokana na menopause, hivyo dalili zinazokuwa kali au zinazoendelea zinapaswa kujadiliwa na mtaalamu wa afya. (World Health Organization)

6. Kusahau au kushindwa kuzingatia

Baadhi ya wanawake huona kama:

• Wanasahau vitu vidogo
• Wanapata shida kuzingatia
• Wanapata ugumu wa kukumbuka majina au mambo fulani
• Akili haifanyi kazi kwa ufanisi kama kawaida

Hali hii mara nyingi huitwa brain fog. Matatizo ya usingizi yanaweza pia kufanya hali hii ihisi kuwa mbaya zaidi. (nhs.uk)

7. Ukavu wa uke

Kupungua kwa homoni ya estrogeni kunaweza kusababisha ukavu wa uke.

Mwanamke anaweza kupata:

• Ukavu
• Kuwashwa au kuwaka
• Usumbufu sehemu za siri
• Maumivu wakati wa tendo la ndoa

Dalili hizi zinaweza kutibiwa au kudhibitiwa kwa njia mbalimbali baada ya kupata ushauri wa mtaalamu wa afya. (World Health Organization)

8. Kupungua kwa hamu ya kufanya tendo la ndoa

Baadhi ya wanawake hupata kupungua kwa hamu ya tendo la ndoa wakati wa perimenopause au menopause. Hii inaweza kuhusishwa na mabadiliko ya homoni, ukavu wa uke, maumivu, msongo au matatizo ya usingizi. (nhs.uk)

9. Kuongezeka au kubadilika kwa uzito

Baadhi ya wanawake huongezeka uzito wakati wa kipindi cha menopause, mara nyingi hasa sehemu ya tumbo na mwili wa juu. (nhs.uk)

Kula mlo wenye uwiano na kufanya mazoezi mara kwa mara kunaweza kusaidia kudumisha afya wakati huu. (nhs.uk)

10. Maumivu ya misuli na viungo

Baadhi ya wanawake hupata:

• Maumivu ya mgongo
• Maumivu ya magoti
• Maumivu ya viungo
• Maumivu ya misuli

Hata hivyo, maumivu haya yanaweza pia kuwa na sababu nyingine, hivyo si vizuri kudhani moja kwa moja kuwa ni menopause. (nhs.uk)

11. Maumivu ya kichwa

Baadhi ya wanawake wanaweza kupata maumivu ya kichwa au migraine yanayoongezeka wakati wa perimenopause na menopause. (nhs.uk)

12. Mabadiliko ya ngozi na nywele

Mabadiliko ya homoni yanaweza kuambatana na:

• Ngozi kuwa kavu
• Ngozi kuwasha
• Nywele kuwa nyembamba
• Nywele kupungua

Dalili hizi pia zinaweza kusababishwa na hali nyingine, hivyo ni muhimu kupata ushauri wa afya ikiwa ni kali au zinaendelea. (nhs.uk)

13. Mabadiliko katika mfumo wa mkojo

Baadhi ya wanawake wanaweza kupata:

• Kwenda haja ndogo mara nyingi
• Kuhisi haja ndogo ghafla
• Kuvuja mkojo bila kutarajia
• Maumivu au kuwaka wakati wa kukojoa
• Maambukizi ya njia ya mkojo kujirudia

Dalili hizi zinapaswa kuchunguzwa, kwa sababu zinaweza pia kusababishwa na maambukizi au matatizo mengine ya mfumo wa mkojo. (nhs.uk)

Menopause huanza umri gani?

Kwa wanawake wengi, menopause ya kawaida hutokea kati ya miaka 45 na 55. Hata hivyo, inaweza kutokea mapema zaidi. Menopause inayotokea kabla ya miaka 45 huitwa early menopause, na inayotokea kabla ya miaka 40 huitwa premature menopause. (World Health Organization)

Mwanamke aliye chini ya miaka 45 ambaye anapata dalili za menopause anashauriwa kuonana na mtaalamu wa afya kwa tathmini.

Jinsi ya kupunguza dalili za menopause

Baadhi ya mambo yanaweza kusaidia kudhibiti dalili:

• Kula chakula chenye uwiano
• Kufanya mazoezi mara kwa mara
• Kupata usingizi wa kutosha
• Kula vyakula vyenye kalsiamu
• Kudumisha uzito unaofaa
• Kupunguza msongo wa mawazo
• Kuepuka sigara
• Kupunguza pombe
• Kuweka chumba cha kulala katika hali ya baridi ikiwa unapata hot flushes au jasho la usiku. (nhs.uk)

Kwa baadhi ya wanawake, matibabu ya homoni (HRT) au matibabu yasiyo ya homoni yanaweza kusaidia. Uamuzi wa kutumia matibabu unapaswa kufanywa pamoja na mtaalamu wa afya baada ya kuangalia historia na hali ya mtu binafsi. (World Health Organization)

Ni wakati gani mwanamke anapaswa kumuona daktari?

Ni vizuri kuonana na mtaalamu wa afya ikiwa dalili za menopause zinakusumbua au zinaathiri kazi, usingizi, mahusiano au maisha ya kila siku.

Muhimu sana: Ikiwa mwanamke amekaa miezi 12 bila hedhi halafu akaanza kutokwa damu ukeni, hata ikiwa ni damu kidogo au mara moja tu, anapaswa kuchunguzwa na mtaalamu wa afya. Kutokwa damu baada ya menopause kunaweza kuwa na sababu mbalimbali na wakati mwingine kunaweza kuwa ishara ya kansa. (nhs.uk)

Hitimisho

Menopause ni hatua ya kawaida ya maisha, si ugonjwa. Hata hivyo, dalili zake zinaweza kuwa tofauti kwa kila mwanamke. Dalili zinazojulikana zaidi ni hedhi kubadilika au kuacha, hot flushes, kutokwa jasho usiku, matatizo ya usingizi, mabadiliko ya hisia, kusahau, ukavu wa uke na kupungua kwa hamu ya tendo la ndoa. (World Health Organization)

Mwanamke hapaswi kuvumilia dalili kali kimya kimya. Kuna njia mbalimbali za kusaidia kudhibiti dalili, hivyo ni muhimu kuzungumza na mtaalamu wa afya.