Dkt. Salim Ahmed Salim (alizaliwa tarehe 23 Januari 1942) ni mwanadiplomasia, mwanasiasa na kiongozi mkongwe wa Tanzania ambaye amehudumu katika uwanja wa diplomasia ya kimataifa kwa zaidi ya miaka sitini. Anajulikana kama “Mwakilishi wa Kiafrika” au “Son of Africa” kutokana na mchango wake mkubwa katika uhuru wa nchi za Kiafrika, uongozi wa Shirika la Umoja wa Afrika (OAU, sasa AU), na jukumu lake katika Umoja wa Mataifa (UN).
Hadi Machi 2026, ana umri wa miaka 84 na anaendelea kuwa kiongozi mwenye hekima na mshauri katika masuala ya Afrika na dunia.
Maisha ya Utoto na Asili
Salim Ahmed Salim alizaliwa katika Hospitali ya Mwembeladu, Unguja, Zanzibar (wakati huo ilikuwa Sultanate of Zanzibar). Baba yake alikuwa Sheikh Ahmed Salim Riyami (au Ahmed Salim Bin Ali), Mwarabu wa asili ya Omani kutoka Pemba, aliyefanya kazi kama karani katika Chama cha Wakulima wa Karafuu. Mama yake alikuwa Bi. Maryam Ali Ahmed Riyami, mzaliwa wa Unguja mwenye asili ya mchanganyiko (Afro-Arab).
Alikuwa mtoto wa kwanza baada ya mapacha wawili waliokufa mapema, na alikulia katika familia kubwa yenye ndugu 18. Mama yake alifariki alipokuwa na umri wa miaka mitano tu, hivyo alilelewa na mama wa kambo. Alisoma shule za msingi katika Pemba (Uweleni) na Unguja (Darajani na Mashimoni). Asili yake ya Kizanzibari na malezi ya kidini na kitamaduni yalimpa msingi wa kujenga utu wa kuwajali wengine na kupenda haki.
Elimu na Kuanza kwa Shughuli za Kisiasa
Salim alisoma sekondari katika Lumumba College Zanzibar. Akiwa kijana, alijiingiza katika siasa za wanafunzi. Mwaka 1960 (akiwa na umri wa miaka 18), alikuwa mmoja wa waanzilishi na Makamu wa Kwanza wa All-Zanzibar Student Union.
Aliendelea na masomo yake ya shahada ya kwanza katika Chuo Kikuu cha Delhi (St. Stephen’s College), India. Baadaye alipata Shahada ya Uzamili katika Masuala ya Kimataifa (Master of International Affairs) kutoka School of International and Public Affairs (SIPA), Chuo Kikuu cha Columbia, New York, mwaka 1975.
Elimu yake ilimpa uwezo mkubwa wa kuchambua masuala ya kimataifa na diplomasia.
Safari ya Uongozi wa Kidiplomasia
Safari yake ya diplomasia ilianza mapema sana:
- 1964–1965: Akiwa na umri wa miaka 22, aliteuliwa kuwa Balozi wa Zanzibar nchini Misri (Cairo) – hivyo akawa balozi mdogo zaidi wa Kiafrika wakati huo.
- 1965–1968: High Commissioner nchini India.
- 1969: Balozi nchini China.
- 1970–1980: Mwakilishi wa Kudumu wa Tanzania katika Umoja wa Mataifa (New York). Hapa aliongoza Kamati Maalum ya 24 ya Umoja wa Mataifa inayoshughulikia ukombozi wa makoloni kwa miaka mingi. Alikuwa mstari wa mbele katika kupigania uhuru wa nchi za kusini mwa Afrika (Zimbabwe, Namibia, Afrika Kusini) dhidi ya ubaguzi wa rangi na ukoloni.
Katika UN, aliwahi kuwa Rais wa Baraza la Usalama na aliongoza vikao vingi muhimu vinavyohusu ukombozi wa Kiafrika. Alichangia sana katika azimio la kwanza la UN kuhusu kutoa uhuru kwa Zimbabwe na kuondoa vikwazo vya kiuchumi.
Nyadhifa Serikalini Tanzania
Baada ya miaka mingi katika diplomasia ya kimataifa, Salim alirudi nyumbani na kushika nyadhifa za juu chini ya Rais Julius Nyerere na Ali Hassan Mwinyi:
- Waziri wa Mambo ya Nje (1980–1984)
- Waziri Mkuu wa Tanzania (24 Aprili 1984 – 5 Novemba 1985) – alichangia sana katika mageuzi ya katiba Tanzania na Zanzibar.
- Naibu Waziri Mkuu na Waziri wa Ulinzi na Jeshi la Kujenga Taifa (1986–1989)
Alikuwa mwanachama wa Kamati Kuu ya Chama Cha Mapinduzi (CCM) na alikuwa karibu sana na Mwalimu Nyerere, ambaye alimwamini sana katika masuala ya diplomasia na sera za nje.
Uongozi wa OAU (Shirika la Umoja wa Afrika)
Mwaka 1989, Salim Ahmed Salim alichaguliwa kuwa Katibu Mkuu wa OAU na alihudumu kwa muda wa miaka 12 (1989–2001) – kipindi kirefu zaidi katika historia ya shirika hilo. Alichaguliwa kwa kura nyingi na aliongoza wakati wa mabadiliko makubwa barani Afrika, ikiwa ni pamoja na:
- Kuungwa mkono kwa harakati za ukombozi wa Afrika Kusini.
- Kusaidia mchakato wa mpito wa Nelson Mandela.
- Kujenga umoja na kushughulikia migogoro mbalimbali barani.
Baada ya OAU kubadilika na kuwa Umoja wa Afrika (AU), alishiriki katika ujenzi wa shirika jipya. Aliwahi kuwa Mjumbe Maalum wa AU katika mgogoro wa Darfur (2004–2008) na mwanachama wa Panel of the Wise ya AU.
Maisha ya Kibinafsi na Familia
Salim Ahmed Salim alioana na Amne Rifai Salim (au Amne) mara baada ya Mapinduzi ya Zanzibar mwaka 1964 – walikuwa wanandoa wa kwanza kuoana baada ya mapinduzi hayo.
Walibarikiwa kupata watoto watatu: Maryam, Ali na Ahmed. Amne alifariki dunia mwaka 2020 hospitalini Dar es Salaam. Familia yao imekuwa na uhusiano wa karibu na imesaidia katika shughuli za kijamii na kuhifadhi historia yake.
Mchango na Urithi
Salim Ahmed Salim anachukuliwa kuwa moja ya nyota za diplomasia ya Kiafrika. Mchango wake ni pamoja na:
- Kupigania uhuru wa nchi nyingi za Kiafrika.
- Kuimarisha sauti ya Afrika katika Umoja wa Mataifa.
- Kuongoza OAU kwa ufanisi na hekima.
- Kuwa mshauri wa viongozi wengi wa Kiafrika na wa dunia.
Baada ya kustaafu kutoka nyadhifa rasmi, ameendelea kuhudumu kama:
- Rais wa Mwalimu Nyerere Foundation.
- Mwenyekiti wa kamati ya uteuzi wa Mo Ibrahim Prize kwa Uongozi Bora wa Kiafrika.
- Mshiriki wa Global Leadership Foundation na bodi mbalimbali za kimataifa.
Mwaka 2023–2025, Digital Archive yake ilizinduliwa (salimahmedsalim.com) ili kuhifadhi historia yake, na Rais Samia Suluhu Hassan alishiriki katika uzinduzi huo. Hadi 2025–2026, anaendelea kutoa ushauri katika masuala ya amani na maendeleo ya Afrika.
Historia ya Dkt. Salim Ahmed Salim ni mfano wa kujitolea, bidii na uaminifu katika utumishi wa taifa na bara. Kutoka kijana wa Zanzibar hadi kiongozi wa kimataifa, ameonyesha kuwa elimu, imani na mapenzi ya haki yanaweza kumwinua mtu kutoa mchango mkubwa kwa taifa na dunia. Anabaki kuwa kiongozi anayeheshimiwa na vizazi vya sasa na vijavyo kama ishara ya diplomasia ya hekima na pan-Africanism.