MNYAMA MWENYE MBIO ZAIDI DUNIANI: PEREGRINE FALCON NA DUMA

Dunia ina wanyama wengi wenye uwezo mkubwa wa kukimbia na kuruka kwa kasi. Baadhi yao wanaweza kufikia kasi ambayo ni vigumu hata kwa mwanadamu kuifikiria.

Unapoulizwa mnyama mwenye mbio zaidi duniani ni yupi?, jibu linategemea aina ya mwendo unaozungumziwa.

Kwa kasi ya juu kabisa inayopimwa wakati wa kupiga mbizi kutoka angani, Peregrine Falcon ndiye anayeshikilia rekodi kubwa. Anaweza kufikia zaidi ya kilomita 320 kwa saa wakati wa kushuka kwa kasi kuelekea mawindo yake. (National Geographic)

Kwa upande mwingine, kama tunazungumzia mnyama anayekimbia ardhini, duma (cheetah) ndiye anayejulikana kwa kasi kubwa zaidi.

PEREGRINE FALCON NI MNYAMA GANI?

Peregrine Falcon ni aina ya ndege mla nyama anayejulikana kwa uwezo wake mkubwa wa kuruka na kuwinda ndege wengine wakiwa angani.

Jina lake la kisayansi ni Falco peregrinus.

Ndege huyu ana mwili uliotengenezwa kwa ajili ya kuruka kwa kasi. Ana mabawa marefu, mwili wenye umbo linalosaidia kupunguza msuguano wa hewa na kucha kali zinazomwezesha kukamata mawindo.

Kwa mujibu wa National Geographic, Peregrine Falcon anaweza kupiga mbizi kwa kasi inayozidi kilomita 320 kwa saa wakati wa kuwinda. (National Geographic)

PEREGRINE FALCON ANAWEZA KUKIMBIA KWA KASI GANI?

Kwa kawaida, hatusemi Peregrine Falcon “anakimbia” kwa sababu ni ndege. Tunazungumzia kasi yake ya kuruka.

Wakati wa kuwinda, ndege huyu hupanda juu kisha hujirusha kuelekea mawindo yake kwa kasi kubwa.

National Geographic inaeleza kwamba katika mbizi yake ya kuwinda, Peregrine anaweza kufikia takribani kilomita 320 kwa saa. (National Geographic)

Baadhi ya vyanzo hutaja kasi kubwa zaidi katika mazingira maalumu ya majaribio, lakini takwimu ya karibu 320–323 km/h ndiyo inayotajwa sana katika vyanzo vya elimu ya wanyama. (National Geographic)

KWA NINI PEREGRINE FALCON ANA KASI SANA?

Kuna sababu kadhaa zinazomsaidia ndege huyu kufikia kasi kubwa.

1. MWILI ULIOJENGWA KWA AJILI YA KURUKA

Mwili wake una umbo linalomsaidia kupenya hewani kwa urahisi.

2. MABAWA YENYE UWEZO MKUBWA

Mabawa yake humsaidia kudhibiti mwelekeo wakati akiruka kwa kasi.

3. MACHO YENYE UWEZO MKUBWA WA KUONA

Peregrine Falcon anahitaji kuona mawindo yake akiwa mbali na kisha kuyafuatilia wakati akishuka kwa kasi.

4. KUJUA KUTUMIA MVUTO

Anapopiga mbizi kutoka juu, hutumia nguvu ya mvuto kuongeza kasi yake.

Hii ndiyo sababu kasi yake wakati wa kushuka inaweza kuwa kubwa zaidi kuliko kasi yake ya kawaida ya kuruka.

MNYAMA MWENYE MBIO ZAIDI ARDHINI NI YUPI?

Kama swali ni mnyama anayekimbia kwa miguu kwa kasi zaidi ardhini, jibu ni duma (cheetah).

Duma ana mwili mwepesi, miguu mirefu na mgongo unaonyumbulika. Mchanganyiko huu humsaidia kuongeza kasi kwa muda mfupi wakati akimfukuza mnyama mwingine.

Duma ni maarufu kwa kasi yake ya juu na uwezo wa kuongeza kasi haraka sana. Hata hivyo, hawezi kuendelea kukimbia kwa kasi yake ya juu kwa muda mrefu.

DUMA ANAWEZA KUKIMBIA KWA KASI GANI?

Duma anaweza kufikia takribani kilomita 100 kwa saa au zaidi katika muda mfupi, ingawa kasi halisi hutofautiana kulingana na mazingira na namna ilivyopimwa.

Tofauti kubwa kati ya duma na Peregrine Falcon ni kwamba duma anakimbia ardhini, wakati Peregrine anapata kasi yake kubwa zaidi wakati wa kupiga mbizi kutoka angani.

Kwa hiyo, si sahihi kusema duma ndiye mnyama mwenye kasi kubwa zaidi kwa kila aina ya mwendo.

KWA NINI DUMA ANA KASI KUBWA?

Duma ana sifa kadhaa zinazomsaidia kukimbia.

MWILI MWEPESI

Mwili wake umejengwa kwa ajili ya kukimbia kwa kasi na kufanya mabadiliko ya mwelekeo wakati wa kuwinda.

MIGUU MIREFU

Miguu mirefu humsaidia kupiga hatua kubwa wakati wa kukimbia.

MGONGO UNAONYUMBULIKA

Mgongo wake hubadilika wakati wa kukimbia, jambo linalosaidia kuongeza urefu wa hatua zake.

MKIA

Mkia wake humsaidia kudhibiti mwelekeo na usawa wakati wa kukimbia.

TOFAUTI KATI YA PEREGRINE FALCON NA DUMA

Mnyama	Aina ya kasi	Kasi inayojulikana
Peregrine Falcon	Kupiga mbizi angani	Takriban 320+ km/h
Duma	Kukimbia ardhini	Takriban 100+ km/h kwa muda mfupi

Kwa hiyo, Peregrine Falcon ndiye mwenye kasi kubwa zaidi kwa ujumla inapozingatiwa mbizi yake ya kuwinda, wakati duma ndiye bingwa wa kukimbia ardhini. (National Geographic)

PEREGRINE FALCON HUWINDaje?

Peregrine Falcon mara nyingi hutumia sehemu za juu kama miamba au maeneo marefu kumtazama mawindo yake.

Anapomuona ndege anayemlenga, anaweza kuanza kushuka kwa kasi kuelekea kwake.

Mbizi hiyo inaitwa stoop.

Wakati wa kushuka, anaweza kukunja mabawa yake karibu na mwili ili kupunguza upinzani wa hewa na kuongeza kasi.

National Geographic inaeleza kuwa ndege huyu huwinda ndege wengine, wakiwemo njiwa na ndege wengine wa ukubwa unaofanana. (National Geographic)

JE, PEREGRINE FALCON ANAISHI WAPI?

Peregrine Falcon ni ndege anayepatikana katika sehemu nyingi duniani.

Anaweza kuishi katika maeneo mbalimbali, kuanzia maeneo ya pwani hadi milimani na hata mazingira ya mijini.

Cornell Lab of Ornithology inaeleza kuwa Peregrine Falcon ni miongoni mwa ndege wanaosambaa katika maeneo mengi duniani, akipatikana katika mabara yote isipokuwa Antarctica.

JE, PEREGRINE FALCON YUKO HATARINI?

Kwa sasa Peregrine Falcon anaorodheshwa kama Least Concern, yaani si miongoni mwa viumbe walio katika kundi la hatari kubwa la kutoweka duniani kwa mujibu wa taarifa ya National Geographic inayotumia hali ya uhifadhi ya IUCN. (National Geographic)

Hata hivyo, historia yake inaonyesha kwamba wanyama wanaweza kuathiriwa sana na shughuli za binadamu.

Matumizi ya kemikali kama DDT yaliwahi kusababisha kupungua kwa idadi ya Peregrine Falcon katika baadhi ya maeneo. Hatua za uhifadhi na kupungua kwa matumizi ya kemikali hiyo zilisaidia kurejesha idadi yao. (National Geographic)

WANYAMA WENGINE WENYE KASI KUBWA

Mbali na Peregrine Falcon na duma, kuna wanyama wengine wenye kasi kubwa.

1. Golden Eagle

Golden Eagle ni ndege mwenye uwezo mkubwa wa kuruka na kupiga mbizi kwa kasi.

2. Greyhound

Greyhound ni mbwa anayejulikana kwa kasi kubwa wakati wa kukimbia.

3. Ostrich

Mbuni ni miongoni mwa ndege wenye uwezo mkubwa wa kukimbia ardhini.

4. Sailfish

Sailfish ni samaki anayejulikana kwa uwezo wake mkubwa wa kuogelea kwa kasi.

Hata hivyo, kasi za wanyama hawa hutofautiana kulingana na mazingira na namna vipimo vilivyofanyika.

KWA NINI WANYAMA WENYE KASI WANAHITAJI KASI?

Kasi ni muhimu kwa wanyama kwa sababu mbalimbali.

Kwa wanyama wanaowinda, kasi inaweza kuwasaidia:

• Kuwafikia mawindo
• Kukamata chakula
• Kuepuka hatari
• Kushindana na wanyama wengine

Kwa wanyama wanaowindwa, kasi inaweza kuwasaidia kuwakimbia wanyama wanaowawinda.

Kwa Peregrine Falcon, kasi kubwa ni sehemu muhimu ya mbinu yake ya kuwinda ndege wengine angani.

HITIMISHO

Ikiwa tunazungumzia mnyama mwenye kasi kubwa zaidi duniani, Peregrine Falcon ndiye anayejulikana kwa rekodi ya kasi kubwa wakati wa kupiga mbizi kutoka angani, akifikia zaidi ya kilomita 320 kwa saa. (National Geographic)

Lakini kama tunazungumzia mnyama anayekimbia ardhini, basi duma ndiye anayejulikana kuwa mnyama mwenye kasi zaidi kwenye nchi kavu.

Hivyo, jibu linategemea aina ya mwendo: Peregrine Falcon ni bingwa wa kasi ya mbizi angani, wakati duma ni bingwa wa kukimbia ardhini.